Geschiedenis

Hoe een koffieplant in Amsterdam de wereld veranderde

Bijgewerkt op 6 november 2026 · 2 min lezen

Een groot deel van de koffie die vandaag in Latijns-Amerika groeit, heeft een verhaal dat via Amsterdam loopt. Het begon met een paar struiken uit Jemen.

Jemen bewaakt zijn koffie

In de 15e en 16e eeuw kwam bijna alle koffie uit Jemen, en de haven van Mokka gaf er zijn naam aan. Europese handelaars wilden de plant zelf kunnen kweken, en de Nederlanders waren daar vroeg bij.

In 1616 nam de koopman Pieter van den Broecke koffiestruiken mee uit Mokka naar de Hortus Botanicus in Amsterdam. Daarmee had Europa voor het eerst levende koffieplanten.

Van Ceylon naar Java

De Nederlanders begonnen in 1658 met koffieteelt op Ceylon (het huidige Sri Lanka) en later, eind 17e eeuw, op Java. Dat werd een enorm succes voor de Verenigde Oost-Indische Compagnie: rond 1719 kon de VOC met "Java-koffie" in de Europese vraag voorzien. Nog altijd is Indonesië een van de grootste koffieproducenten ter wereld, met een prognose van 11,4 miljoen zakken voor 2026/27.

Terug naar Amsterdam, en verder

Rond 1700 brachten handelaars van de VOC koffie van Java naar Nederland, en ook de Hortus kreeg planten. Een boek over de geschiedenis van de tuin vermeldt dat medewerkers van de Hortus in 1710 voor het eerst hun eigen bonen brandden en zetten.

Hoe de koffie daarna naar Amerika reisde, wordt op twee manieren verteld:

• Via Frankrijk: het bekendste verhaal zegt dat een plant in 1714 van Nederlandse in Franse handen kwam, als geschenk aan Lodewijk XIV. Vanuit Frankrijk ging koffie naar de Franse koloniën in het Caribisch gebied. In 1720 bracht de Franse officier Gabriel de Clieu zaailingen naar Martinique.
• Via Suriname: volgens een andere versie brachten de Nederlanders koffie naar Suriname, vandaar ging die naar Frans-Guyana en daarna naar Brazilië. In 1727 haalde Francisco de Melo Palheta koffie uit Frans-Guyana naar Brazilië.

Brazilië werd in 1852 de grootste koffieproducent ter wereld en is dat nog steeds.

De schaduwkant

Dit verhaal is niet alleen een verhaal over planten en handel. De koffieplantages in de koloniën draaiden in grote mate op dwangarbeid en slavernij. Rond 1788 leverde de Franse kolonie Saint-Domingue, het huidige Haïti, ongeveer de helft van de koffie in de wereld, geteeld door tot slaaf gemaakte mensen. Wie de geschiedenis van koffie vertelt, hoort dat te benoemen.

En de plant in de Hortus?

Volgens de Hortus zelf is het onwaarschijnlijk dat de oorspronkelijke plant eeuwen in Amsterdam heeft overleefd. De huidige planten komen van een kwekerij. Ze bloeien wel, maar leveren niet genoeg vruchten voor een echte oogst.

← Alle artikelen van de koffiewereld